گزارش| طرح سلام چه برنامه‌هایی را به محلات می‌برد؟ از بانک زمان تا پاتوق سالمندان

به گزارش خبرنگار روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور، سال‌هاست بسیاری از محله‌های شهری بخشی از کارکرد اجتماعی خود را از دست داده‌اند یعنی همسایه‌ها کمتر یکدیگر را می‌شناسند، مشارکت‌ در محلات کمرنگ‌تر شده و بسیاری از مسائل اجتماعی از تنهایی سالمندان گرفته تا آسیب‌های نوجوانان به جای آنکه در دل محله حل شوند به دستگاه‌های دولتی ارجاع داده می‌شوند.

اکنون دولت چهاردهم تلاش می‌کند این مسیر را معکوس کند و سازمان بهزیستی نیز با رویکرد محله محوری به دنبال اجرای طرح سلام یا سلامت اجتماعی محله‌محور است و قرار بر این است با تکیه بر مشارکت مردم، محله را دوباره به کانون حل مسائل اجتماعی تبدیل کند و در این مدل، دولت بیشتر از اینکه مجری مستقیم باشد نقش تسهیلگر را بر عهده می‌گیرد و مردم، خیرین، داوطلبان و نهادهای محلی بازیگران اصلی خواهند بود. این طرح با هدف انتقال خدمات اجتماعی از ساختارهای اداری و دولتی به داخل محلات طراحی شده و بر مشارکت مردمی و استفاده از ظرفیت‌های محلی متمرکز است.

به گفته مسئولان سازمان بهزیستی، اجرای متمرکز این برنامه در مرحله نخست از چهار منطقه ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۵ تهران آغاز می‌شود.

محله؛ جایی برای حل مسئله نه فقط محل سکونت

طرح سلام تنها یک برنامه حمایتی نیست بلکه مجموعه‌ای از برنامه‌های اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، ورزشی و توانمندسازی را زیر یک چتر واحد در محلات ارائه می‌دهد. در این الگو، همه ظرفیت‌های محله از مدارس، مساجد و سراهای محله گرفته تا مراکز مثبت زندگی، خیرین، گروه‌های داوطلب و تسهیلگران اجتماعی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا مسائل همان محله را با مشارکت خود مردم حل کنند. بر اساس برنامه سازمان بهزیستی، هزاران پایگاه محله‌محور با پشتیبانی مراکز مثبت زندگی و شبکه‌ای از تسهیلگران اجتماعی شکل گرفته یا در حال شکل‌گیری است.

 بانک زمان؛ وقتی پول کنار می‌رود

قرار است با اجرای طرح سلام در این ۴ منطقه برنامه‌های مختلفی در سطح محلات اجرا شود که در ادامه مروری بر این برنامه‌ها داریم.

یکی از متفاوت‌ترین بخش‌های طرح سلام، راه‌اندازی بانک زمان است.در این مدل واحد مبادله دیگر پول نیست بلکه زمان است. هر فرد می‌تواند بخشی از وقت یا مهارت خود را در اختیار همسایه‌ها قرار دهد از همراهی یک سالمند برای مراجعه به پزشک گرفته تا آموزش، تعمیرات، خدمات فنی یا مشاوره. در مقابل، ساعت‌های خدمت او به عنوان اعتبار ثبت می‌شود و هر زمان خودش به خدمتی نیاز داشت، می‌تواند از همان اعتبار استفاده کند.

هدف از این مدل، تقویت سرمایه اجتماعی و احیای فرهنگ همیاری در محله‌هاست.

یکی دیگر از برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در قالب طرح سلام، اجرای برنامه مهر و گفت‌وگو است.بر اساس این طرح قرار است در محلات پاتوقی برای سالمندان ایجاد شود تا سالمندان محله بتوانند در فضایی امن گرد هم بیایند، گفت‌وگو کنند، در برنامه‌های فرهنگی و آموزشی شرکت کنند و از انزوای اجتماعی فاصله بگیرند. 

نوجوانان زیر ذره‌بین استعداد

در کنار سالمندان، نوجوانان نیز یکی از گروه‌های اصلی هدف این طرح هستند.غربالگری و استعدادیابی نوجوانان ۱۳ تا ۱۸ سال، شناسایی توانمندی‌های علمی، فرهنگی، ورزشی و هنری و هدایت آنان به مسیرهای مناسب بخشی از برنامه‌هایی است که قرار است در سطح محلات اجرا شود.

برنامه‌هایی مانند توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR)، طرح‌های مانا، خاتم، همیاران سلامت روان و سایر فعالیت‌های اجتماع‌محور نیز از این به بعد به صورت پراکنده اجرا نمی‌شود و همه آنها ذیل طرح سلام ساماندهی می‌شوند تا از موازی‌کاری جلوگیری و اثربخشی آنها افزایش یابد. 

 مسابقه‌ای برای زنده شدن محله‌ها

مسئولان بهزیستی برای افزایش مشارکت مردمی، برنامه‌های فرهنگی و ورزشی متنوعی نیز پیش‌بینی کرده‌اند از مسابقات ورزشی محلی گرفته تا باز تولید مسابقه تلویزیونی محله با اجرای مسعود روشن‌پژوه و هدف اصلی این برنامه‌ها ایجاد انگیزه برای مشارکت داوطلبانه و تقویت هویت محله‌ است.

روایت مردی که یک جمله زندگی‌اش را تغییر داد

شاید بهترین تصویر از فلسفه طرح سلام را بتوان در زندگی ابراهیم سلیمانی دید.

او با ۷۵ درصد معلولیت جسمی و لکنت شدید، سال‌ها باور داشت که توان انجام هیچ کاری را ندارد و می‌گوید: حتی یک لیوان آب هم دستم نمی‌دادند. اما زمانی که تسهیلگران برنامه CBR به سراغش رفتند، تنها یک جمله شنید: تو می‌توانی موفق شوی.

همین جمله مسیر زندگی او را تغییر داد. امروز او نویسنده کتاب اتفاقات بد معدن طلاست است و در روز جهانی افراد دارای معلولیت نسخه‌ای از آن را به رئیس‌جمهور هدیه داد.

این روایت، همان چیزی است که طراحان سلام از آن به عنوان کشف ظرفیت‌های پنهان محله‌ها یاد می‌کنند اینکه گاهی بزرگ‌ترین سرمایه یک محله نه ساختمان‌ها و امکانات آن بلکه انسان‌هایی هستند که فقط به یک فرصت و اندکی اعتماد نیاز دارند.

در صورت موفقیت طرح سلام می‌توان به بازگشت اعتماد، مشارکت و همسایگی به محلات امیدوار بود و مردم به بازیگران اصلی حل مسائل محله تبدیل می‌شوند.